علاج : در ابتدا يعنى - در سه روز از شروع - فصد قيفال و ديگر رگ‌ها كنند به‌حسب تقاضاى حاجت و خون موافق عليل بگيرند . و بر ساق محاجم نهند مع الشّرط . و طبع را به طبيخ فواكه و به شراب آلو و تمر هندى بگشايند و اگر در اين طبيخ يا اشربه ترنجبين آميزند ، بهتر باشد . و بهر اين كار ، حقنهء ليّنه كه فلوس خيارشنبر در وى حل كرده باشد ، مفيد است . و بهر تبريد دماغ ، سركه و روغن گل و گلاب بر سر گذارند ؛ « كما وصفناه » « 1 » . و بنفشه و نيلوفر ببويند و به آب كدو و خيار و گشنيز تر و سركه و روغن گل لخلخه سازند و پاشويه استعمال نمايند . و آنجا كه بىخوابى باشد ، قدرى شراب خشخاش توان داد . و ميانهء روز ، شربتى از نبات و گلاب و عرق بيد مناسب بود . و در فصد و تليين ، اهمال جايز ندارند و در خون برآوردن ، افراط نكنند ؛ خاصه اگر چيزى بيمار از غذا نتواند خورد يا طبيعت به سبب قوت خون با وجود عدم اغتذا بر دفع مرض قادر باشد . [ 64 ] بيان اغذيه : بر ماء الشعير اكتفا كنند به شرطى كه قوت قوى و منتهاى مرض نزديك باشد . و آنجا كه قوت ضعيف بود و منتهى بعيد ، مزوّره از شعير و ماش مقشّر و كدو و اسفاناج تناول فرمايند با شيرهء بادام يار [ يعنى مخلوط ] كرده . [ 65 ] قسم دوم : در قرانيطس خالص اين ، آن است كه سببش صفراى خالص بود . و علامتش شدت حرارت تب است و سبكى سر و بيدارى و خشكى منخرين و چشم و صفرت روى و زبان و سرعت نبض و كثرت هذيان و غضب و بدخلقى و فساد عقل و اضطراب . علاج : به نقوع « 2 » تمر هندى و عناب و به آب آلو و نيشوق و سپستان و ترنجبين و شيرخشت طبع را ملايم كنند و حقنهء ليّنه مفيد است . و بهر تبريد و ترطيب ، آب انارين يا آب انار ميخوش و گلاب و آب كدو و آب تربز [ يعنى هندوانه ] بنوشند . و سركه و روغن گل و پوست كدو و خيار و عنب الثعلب و بيد بر سر نهند . و به روغن بنفشه و [ روغن ] كدو و [ روغن ] نيلوفر كه بالاى برف سرد ساخته باشند سر را چرب دارند . و بنفشه و كدو و نيلوفر و خطمى جوشانده بر سر ريزند . و اگر بيدارى مفرط بود ، تخم كاهو

--> ( 1 ) . يعنى همانطور كه وصف كردم . كه در چندى قبل گذشت . م . ( 2 ) . نقوع ، آن است كه ادويه را در آب تر كنند و آن آب را بنوشند بىآنكه جوش دهند .